Antik Roma denildiğinde akla ilk gelen imgelerden biri, şüphesiz arenalarda ölümüne dövüşen gladyatörler. Popüler kültür bu savaşçıları neredeyse tamamen erkek olarak resmetse de tarihi kalıntılar pek bilinmeyen bir gerçeğe işaret ediyor. Geçmişin tozlu sayfaları arasında, erkek meslektaşları kadar cesurca çarpışan kadın savaşçıların da izleri bulunuyor.
Londra’daki Britanya Müzesi, bu gizemli kadınların varlığına dair en somut kanıtlardan birine ev sahipliği yapıyor. Türkiye’deki Halikarnas (Bodrum) bölgesinde keşfedilen antik bir mermer kabartmada, kılıç ve kalkanlarıyla karşı karşıya gelen iki kadın gladyatör net bir şekilde görülüyor. Eserin üzerindeki yazıtlar, bu iki savaşçının arenada yan yana mücadele ettiğini doğrudan onaylar nitelikte.
Kadın savaşçıların izi sadece mermer bloklarla sınırlı da değil. Yaklaşık iki bin yıl öncesine tarihlenen bir bronz heykel, uzun yıllar boyunca elinde temizlik aleti tutan bir kadın atleti simgeliyor sanıldı. Ancak Granada Üniversitesi araştırmacılarından Alfonso Manas, 2011 yılında yayımladığı çalışmayla bu algıyı tamamen değiştirdi. Manas, heykeldeki figürün aslında kavisli bir hançerle dövüşen “thraex” tarzı bir kadın gladyatör olduğunu ortaya koydu.
Geçmişe ait yapbozun parçalarını bir araya getirmek ise uzmanlar için oldukça zahmetli bir süreç. Çünkü antik dünyadan günümüze ulaşan ve bu kadınlardan bahseden yazılı kaynakların sayısı hayli az. Tarihçilerin elinde şimdilik sadece 10 edebi metin parçası ve tek bir epigrafik yazıt bulunuyor.
Toplumsal baskı ve özgürlük arayışı
Günümüz perspektifinden bakıldığında bu kadınların yaptıkları iş havalı görünebilir fakat Roma toplumunda durum çok farklıydı. Arenada dövüşmek, o dönem aşağılık bir iş kolu olarak kabul ediliyordu ve bu yolu seçen kadınlar sert eleştirilerin hedefi oluyordu. Hatta Romalı şair Juvenal, kadınların zırh kuşanıp dövüşmesini geleneksel kadınlık rollerinden tamamen uzaklaşmak olarak yorumlamıştı.
Tüm bu toplumsal dışlanmaya ve damgalanmaya rağmen bazı kadınlar arenalara çıkmaktan çekinmedi. Kararın arkasında ise genellikle ekonomik borçlardan kurtulma gayesi, bağımsızlık arzusu ya da büyük bir şöhret yakalama tutkusu yatıyordu. Her ne kadar dönemin entelektüelleri tarafından eleştirilseler de bu kadınların da erkek dövüşçülerle benzer şekilde onurlandırıldığını gösteren bulgular mevcut. Arkeolojik çalışmalar derinleştikçe, arenaların bu güçlü kadınlarının tarihi daha da netleşecek.
